Саха саарына Платон Ойуунускай төрөөбүтэ 120 сыла. Таатта үрэх үрдүгэр үйэлээх өйдөбүнньүк

gavril androsov e712cЫтык Тааттаҕа саха норуотун духуобунай лидерэ, государственноһы төрүттээччи Былатыан Ойуунускай төрөөбүт 120 сылын бэлиэтиир тэрээһиннэр бу сыл устата салҕанан барыахтара. Балаҕан ыйын 2 күнүгэр Ытык Күөлгэ Ойуунускай үйэлээх өйдөбүнньүгүн үөрүүлээх быһыыга-майгыга арыйыы сиэрэ-туома буолла.

Төһө да былыттаах курас күн турдар, сүдү биир дойдулаахтарыгар сүгүрүйэ Таатта дьоно-сэргэтэ көхтөөхтүк мустубут. Ойуунускай үйэлээх өйдөбүнньүгүн арыллыытыгар кытта Дьокуускайтан кэлбит литературнай кириитик, ХИФУ доцена Василий Протодьяконов, Саха сирин суруйааччыларын союһун бырабылыанньатын чилиэнэ, поэтесса Умсуура, педагогическай наука кандидата Екатерина Чехордуна түс-бас эҕэрдэ тыллара дьону астыннарда. Улуус, Ытык Күөл салайааччыларын сэргэ, үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ саха саарынын үйэлээх өйдөбүнньүгүн оҥорбут скульптор Эдуард Пахомов, Ойуунускай скверин бырайыактаан оҥорбут «Якутпроект» республикатааҕы бырайыактыыр-чинчийэр институт генеральнай дириэктэрин солбуйааччы Иван Попов кытыннылар.

Подробнее...
 

Сарсын – Республика күнэ. Саха норуота бу күннэргэ тугу оҥоруохтааҕый

gavril androsov e712cСаха норуотугар улахан киччиргэлээх күннэр кэллилэр. Наадалаах тыллары, туһалаах сүбэлэри бу күннэргэ эппэтэххэ, бу күннэргэ көмөлөспөтөххө – кэнники күннэргэ туһалааҕы эппитим-оҥорбутум диэҕи сытаммат. Ону бары дьон өйдүөх тустаахтар, билиэх кэриҥнээхтэр.
Үс сүүс сыллааҕы хара баттал, кини үйэттэн үйэҕэ үөскэппит саха норуотугар өстөөх санаата Сэбиэскэй былаас күннэригэр, кини саха норуотугар Аптаныамыйа биэрэн эрдэҕинэ, саха норуота бэйэтин бэйэтэ бас билинэн госудаарыстыба оҥостуутугар – бандиттарынан сирэйдэнэн өрө көптө.
Кыра норуот олору сүрүннүүргэ үөрэммэтэх, эриллибэтэх буолан Толстоухов угуулаах санаатыгар киирдэ, кини Сэбиэскэй былааска утары турбут хааннаах өһүгэр, албыныгар ылларан – бэйэтин госудаарыстыбатыгар «Як. Авт. Соц. Сов. Республикаҕа» утары турда, норуотун олоҕун долгутта, хаанын тохтордо.
Онон ким ыраас сүрэхтээх саха норуотун дьоллоох-соргулаах олоҕо тупсарыгар баҕалаах – бу күннэргэ көмөлөһүөх тустаах, муммут, албыҥҥа ылларбыт бырааттарыгар сүбэлээх тылларын иһитиннэриэх тустаахтар.

Подробнее...
 

Олоҥхо, киинэ уонна сайдыы

gavril androsov e712cОлоҥхо – киһи аймах улуу эпоһа. Сахалар – олоҥхолоох омук. Саха киһитэ – олоҥхоһут. Ол иһин, уус-уран тыллаахпыт, баай фантазиялаахпыт, дириҥник анаарар толкуйдаахпыт. Культура уонна духуобунай сайдыы миниистирэ Андрей Борисов олоҥхону уонна Голливуд мэтрэ Джон Камерон айбыт «Аватар» киинэтин ситимнии, тэҥнии тутара оруннаах. Өссө ХХ үйэ саҕаланыытыгар, саҥа атаҕар туран эрэр саха литературатын силиһэ – олоҥхо диэн өйдөбүл баара. Билигин, ХХI үйэҕэ үктэммит кэннэ, саҥа атаҕар туран эрэр саха киинэтин силиһэ – олоҥхо диэн бигэргэтиэххэ сөп.

Аныгы саха киинэтигэр түҥ былыргы олоҥхо күлүгэ ханан түһэрий? Олоҥхо – саха норуотун тылын баайын, историятын, культуратын, өбүгэлэр олоҕу көрүүлэрин иҥэринэ сылдьар ураты тэтим, дьикти көрүү, туспа толкуй, киэҥ эйгэ. Бука, социалистическай реализмы күүс өттүнэн соҥнооботохторо буоллар, олоҥхо саха искусствотыгар жанр быһыытынан дириҥник өтөн киириэ хааллаҕа. Ону ааспыт үйэ 20-с сылларыгар айыллыбыт Платон Ойуунускай «Кыһыл Ойуун» олоҥхо-тойуга, Алтан Сарын «Омоҕойдоох Эллэй» олоҥхо драмата туоһулууллар. Литературнай кириитик Василий Протодьяконов олоҥхо саха литературатыгар жанр быһыытынан киирэн испитин бэлиэтиир.

Подробнее...
 

Урукку дьыллар уорҕаларыгар. Туруулаһыы. Саха сиригэр государственность сайдыытын түһүмэхтэрэ.

gavril androsov e712cСахаларга государственность өйдөбүлэ хаһааҥҥыттан үөскээбитэй? Аатырбыт учуонай Л.Н.Гумилев Байкал күөл тулатыгар олорбут сахалар өбүгэлэрэ «Үч курыкан» диэн ааттаах государствоны тэринэ сылдьыбыттарын суруйар. Быйыл саас биэрбит интервьютыгар историческай наука доктора А.Н.Алексеев: «Өбүгэлэрбит государственность сорох өйдөбүллэрин илдьэ кэлбиттэрэ»,--диэн этэн турардаах. Итини номохторго ахтыллар саха төрдө Эллэй Боотур аатыгар «эл», «ил» диэн түүр тыллаах норуоттарга государствоны бэлиэтиир тыл баара, хайа эрэ өттүнэн, эмиэ бигэргэтэр курдук...

Нуучча айанньыттара Өлүөнэ өрүс орто сүүрүгүн булууларыгар урааҥхай сахаларга государственность ханнык эрэ көрүҥэ баарын академик А.П.Окладников, профессор С.А.Токарев курдук бөдөҥ учуонайдар бэлиэтииллэр. Оттон Саха сириттэн төрүттээх нуучча историга Г.А.Попов: «...на Лене вновь стало сформировываться в миниатюре тюркское государство»,--диэн суруйар. Ити санаатын сайыннарар чинчийээччи: «Не будь обстоятельств внешних событий 2-го десятилетия XVII в., мы увидели бы на Лене Якутское ханство под управлением кангаласской фамилии "Тыгынов", в составе которого объединились бы не только все якуты, но и были бы вовлечены тунгусы (эвенки) и палеоазиатские племена севера»,--диэн дириҥ сабалаҕааһыны оҥорор.

Подробнее...
 

Урукку дьыллар уорҕаларыгар. Сахалар түҥ былыр государстволаахтара дуо?

gavril androsov e712cОл үйэлэр дуорааннара
Сахалар тустарынан бөдөҥ этнографическай үлэни суруйбут Вацлав Серошевскайы сэргэ, өбүгэлэрбит государственностарын туһунан атын чинчийээччилэр тугу этэллэр эбитий? Биһиги, төһө кыаларынан, Сэһэн Боло «саха эрдэххэ» диэн этэр кэмигэр балайда чугас ол эбэтэр, XVIII-XIX үйэлэр кирбиилэринээҕи чинчийээччилэр үлэлэригэр тирэниэхпит.
Швед билиэҥҥэ түбэспит подполковнига Филипп Иоанн фон Страленберг XVIII үйэ саҥатыгар хомуйбут матырыйаалларыгар «Соҕотох» ол эбэтэр, Эр соҕотох Эллэй Боотур сахалар былыргы баһылыктарын быһыытынан ахтыллар. Страленберг чинчийэр кэмигэр сүүс сыллааҕыта олорон ааспыт Тыгыны саха ыраахтааҕыта диэн бигэргэппит. Кини өссө өбүгэлэрбит Прибайкальеттан Өлүөнэ орто сүүрүгэр көһөллөрүн саҕанааҕы тойоннорунан «Дэпци Тархан Тегин» диэн киһини ааттыыр. Гавриил Ксенофонтов Страленберг «тегин» диэн тылы туттубутун бэркэ сэргээн: «...якутское "Тыгын" – не собственное имя, а нарицательное, обозначающее звание или титул древнетурецких князей, принадлежащих к царствующей ханской фамилии,»–диэн бэлиэтиир.

Подробнее...
 

XXI үйэ -- саха хараҕынан. Виталий Власов: «Олоҥхо эйэҕэ сирдиир...»

vlasov 7b027Кини -- ытык Таатта улууһун биир модун тирэҕэ буолбут Чөркөөх нэһилиэгиттэн төрүттээх, Лев Толстойдуун доҕордоспут быраас Прокопий Сокольников, аатырбыт учуутал Матвей Сивцев-Маппыайабыс, Былатыан Ойуунускай, сахалартан маҥнайгы уу аалын капитана Афанасий Богатырев, Суорун Омоллоон курдук сүдү дьон төрөөн-үөскээн ааспыт түөлбэлэригэр үөскээбит ураты көрүүлээх айар үлэһит буолар. Бүгүҥҥү Олоҥхо күнүн көрсө Олоҥхо театрын дириэктэрин, поэт, ырыа айааччы уонна толорооччу Виталий Власовы кытта сэһэргэстим.

-- Виталий Гаврильевич, үүммүт, атаҕар туран эрэр XXI үйэни аан дойду үрдүнэн араастаан тойоннууллар. Манна ордук биһиги биир идэлээхтэрбит -- суруналыыстар ордук туустаан-тумалаан, хараҥа өҥүнэн ойуулууллара кистэл буолбатах...
-- XXI үйэ -- сайдыы өйүн, кэрэтин, тэтимин кэмэ. Бу билиҥҥи олох-дьаһах 90%, тосту, 180 кыраадыс уларыйаарыа. Аныгылыы сайдыы буоллаҕына -- куорат сайдыыта, ол аата урбанизация дэнэр. Ол иһин дьон куоракка олохсуйуута балысханнык бара турар.

Подробнее...
 

Бард буолбатах – «БААРТ»

vlasov 2a4c5«Баарт» диэн тугуй? Баарт диэн – уол оҕо аҕыс кырыылаҕар, хорсун боотурга, байанайдаах булчукка эрэ тосхойор дьол-соргу, дьолуо... Дьэ, маннык дьикти, сонун, ураты ааттаах тэрээһин кулун тутар 19, 20 күннэригэр П.А.Ойуунускай аатынан саха театрыгар ыытыллыаҕа. Манна эрэ күн аайы ыытыллыбыт тэрээһиҥҥэ этнорок, хард рок, лирика, классика, гитарнай уонна поэтическай композиция курдук ураты уонна уустук көрүҥнэр бииргэ түмүллэн, биир киһи – Виталий Власов толоруутугар иһиллиэхтэрэ.

Бу дьикти бырайыагы айар куттаах икки саха эр бэртэрэ – Олоҥхо театрын дириэктэрэ, рок ырыаһыт, поэт Виталий Власов уонна Үҥкүү театрын оркестр салаатын салайааччы Николай Павлов бииргэ кыттыһан, сарын сарыҥҥа өйөнсөн тэрийэ сылдьаллар. Николай Павлов этэринэн кинилэр өссө ааспыт үйэ 70-с сылларыттан ыла билсэллэр эбит. Бу күһүн көрсө түһэн кэпсэтэн баран маннык ураты тэрээһини кыттыһан ыытар санааҕа кэлбиттэр.

Подробнее...
 


Страница 214 из 247

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Афиша

"Туйаарыма Куо" (Китай) в исполнении Пекинского театра опера Куньцю
«Светлоликая Туярыма Куо» пьеса П.А. Ойунского созданная по сюжету олонхо «Нюргун Боотур Стремительный». История...

Поиск

Карта посетителей