Галина Тихонова туһунан доҕотторун ахтыылара

Galya2 9ab41Тапталлаах бииргэ үөрэммит дьүөгэбит олус диэн талааннаах уонна сэмэй кыыс этэ.
Кини сүрдээх боростуой, барыга барытыгар дэгиттэр буолара, орто дойдуга Улуу артыыс буолар аналлаах айыллан кэлбит курдуга. Олоҕун суолун олус чаҕылхайдык саҕалаабыта. Галя биһигиттэн бастакынан бүтүн аан дойдутааҕы Берлинале кыһыл дорожкатынан хаампыта (биһиги онон хаамарбыт биллибэт).
Бэҕэһээ эрэ устудьуон курдук этэ да, номнуо ситиһиилэрэ баһаам. Кини айылҕаттан ураты талааннааҕа үөрэнэр сылларбытыттан биллэрэ. Актерско-режиссерскай салаа алын куурустарыгар үөрэнэ сырыттахпытына, биһиги маастарбыт Андрей Борисов биирдэ сорудах биэрэн турардаах: кэбиниэттэн тахсан баран төттөрү киирэрбитигэр, төрөөбүт дойдутугар өр кэмҥэ сылдьыбатах киһи оруолун көрдөрүөхтээхпит. Бу оруолу саҥата суох, хамсаныынан эрэ дьоҥҥо тиэрдиэхтээхпит. Бары, биллэн турар, хомойуу, уруккуну-хойуккуну санааһын, ытамньыйыы сыаналарын көрдөрбүппүт.

Дьэ, онтон, биһиги Галябыт уочарата кэллэ. Уу чуумпутук ааны арыйан, аргыый наллаан киирэн, саҥата суох тулатын көрбөхтөөтө. Сэмээр ааҥҥа тиийэн, оҕо сылдьан уһунун кээмэйдэммит бэлиэлэринэн тарбаҕын төбөтүнэн таарыйан сүүрдүбүтэ. Ол кэннэ, кэннинэн туран ытыһын оройугар ууран, төһө улааппытын бэлиэтэммитэ. Андрей Саввич, тута, «дьэ бу баар!» диэбитэ, доргуччу. Ону көрөн, олус сөҕөн, махтайан эппит тымныйан ылбыта. Онно мин аан бастаан биһиги ортобутугар улахан талааннаах киһи тахсан эрэрин субу өйдөөбүтүм.
Галя туһунан кэпсэтии барар буоллаҕына, наар бу түгэни санаан кэлэбин. Тоҕо диэтэххэ, бу түгэн, чопчу, кинини олус талааннаах, хас биирдии оруолун турукка киирэн туран, дьоҥҥо итэҕэтиилээхтик тиэрдэр дьиҥнээх артыыс буоларын ойуулуур. Биһиги күндү киһибит, Галябыт эдэр сааһыгар бу олохтон соһуччу күрэммитэ олус хомолтолоох. Наһаа да ыарыылаах, кыһыылаах, абалаах. Дьиҥэр, хаһан да маннык буолуо суох курдук да, олоххо барыта биһиги баҕарарбыт курдук буолбат. Ол эрээри, тапталлаах Галябыт үчүгэй, сырдык сиргэ тиийэн, биһигини үөһэттэн көрөн араҥаччылыы, арчылыы сылдьара буолуо диэн итэҕэйэбин.

Алексей Амбросьев

 

Galya4 b7270Галя мин бииргэ үөрэммит, бииргэ үлэлээбит киһим буоларын таһынан, эдьиийим этэ (ийэлэрбит бииргэ төрөөбүттэр, ону ааһан Галя мин ийэм аатын илдьэ сылдьара). Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, эдьиийин Соня уонна убайын Дима оҕолорун Валериялаах Дьулусханы, тылланан туран көрсөрө. Оҕолорго наһаа сыстаҕас, наһаа оҕомсох киһи этэ. Кыра эрдэҕиттэн ийэтигэр көмөлөһөн үлэ бөҕөтүн үлэлиирэ. Кыһыҥҥы каникулларга хоно-өрүү тиийэн баран “Галя хотоҥҥо сылдьар” диэни истэрбин өйдүүбүн. Быраатым Ванялыын Галяны көрдөөн хотоҥҥо таҕыстахпытына, быыстала суох үүт курулас тыаһын таһааран ынаҕын ыы олорорун субу баардыы өйдүүбүн.

2005 с. Суолаҕа сайылыы тахса сырыттахпына, Галя миэхэ “артыыс үөрэҕэр туттарыстым” диэн кэпсээбитэ, ону наһаа дьиктиргии истибитим, “артыыс үөрэҕэр анаан-минээн үөрэнэллэр эбит дуу” диэн сөхпүтүм. Кэлин үөрэҕэ саҕаланан, балачча үөрэнэ түһэн баран, “экзамеммытын кэлэн көрөөр” диэн ыҥырбыта. Ол экзамеҥҥа тиийэммин, эдьиийим сыанаҕа оонньуурун көрөммүн, кини курдук артыыс үөрэҕэр үөрэнэ киириэхпин баҕарбытым. Хата, мин дьолбор, Галя “эһиил баҕар биһиги кууруспутугар уолаттары эбии нобуордуох курдуктар” диэн үөрдүбүтэ. Эһиилигэр эдьиийим туттарсарбар сүбэ-ама биэрэн, күүс-көмө буолан, Арктикатааҕы судаарыстыбаннай култуура уонна ускуустуба институтун устудьуона буолан хаалбытым.

Биһиги кууруска Галя саамай сэмэй киһи этэ, ол да буоллар идэни баһылааһыҥҥа барыбытын саа тэбиитинэн хаалларбыта диэтэхпинэ сымыйалаабатым буолуо. Биһиги кууруска аан маҥнайгынан идэни баһылаан барбыта. Оҕо оҕоттон үөрэнэригэр дылы, биһиги бииргэ үөрэнэр оҕобутун холобур оҥостон идэбитигэр эмиэ сэмээр үктэнэн барбыппыт.

Киһи быһыытынан наһаа көнө киһи этэ, ол хаачыстыбатын дьон наһаа убаастыыра. Тугу эрэ сөбүлээтэҕинэ эбэтэр сөбүлээбэтэҕинэ онтун хаһан да кистээччитэ суох, баары баарынан этэрин астынара. Көнөтүн таһынан, кини наһаа аһыныгас сүрэхтээх этэ. Аһыныгас сүрэхтээх киһи буолан кыһалҕалаах киһини таба көрөн киниэхэ күүс-көмө буоларга дьулуһара. Туохха да, хаһан да, кимиэхэ да аккаастааччыта суох, өрүү күүс-көмө буола сатыыра.

Галиҥка, Эн кылгас эрээри наһаа чаҕылхай олоҕу олорон аастыҥ. Эн бу сиргэ аанньал кэриэтэ кэлэн барбыт эбиккин. Киинэҕэ, тыйаатырга оонньообут чаҕылхай оруолларыҥ эн ааккын өрүү ааттата туруохтара. Дьон эйигин умнуо суоҕа.

Валентин Макаров

 

Galya5 6d8ffБиһиги 2005 с. от ыйыгар билсибиппит. Артыыс үөрэҕэр туттарса кэлбит күммүт этэ. 200-чэкэ оҕо баара, ол быыhыгар Галька... Арай кэлэн былааттаах, наһаа дьиибэ былаачыйалаах кыыс бириэмэни ыйытта, ону мин хайдах эрэ тоҥ баҕайытык эппиэттээтим. Дьэ, ол кэннэ 10-ча кыыс буолан “прослушиваниеҕа” киирдибит. Онно кыыhым бастаан былааттаах эмээхсин монологун аахта, ол тылларын баччааҥҥа диэри өйдүүбүн. «Чэ сөп, тохтоо, олор», – диэтилэр. Ону кыыспыт бүтүн хамыыһыйа иннигэр «өссө үҥкүүлээхпин» диэн баран эмээхсинин таҥаhын устан кэбистэ, иhинэн үчүгэйкээн баҕайы сайыҥҥы чэпчэки былаачыйалаах эбит. Кыыспыт сахалыы үҥкүүлээтэ. Хамыыһыйа дьоно соhуйдулар уонна күлүстүлэр. Ол курдук, бастаан Галькабын онно көрбүтүм. Үөрэнэ сылдьан хара маҥнайгыттан олус үчүгэйдик өйдөhөн, дьүөгэлэhэн, эн-мин дэсиhэн устудьуоннуур кэммитигэр наар бииргэ сылдьарбыт.

Үөрэх кэннэ биир тыйаатырга, биир сыанаҕа, биир туруорууларга бииргэ үлэлээн кэлбиппит. Тас дойдуларга бэстибээллэргэ элбэхтик сылдьыбыппыт. Степанида Борисова «Удаҕан кыргыттар» испиктээгэр Айгыр удаҕаны Галькам табыллан оонньообута. Пластиката, тойуга наһаа тупсубута, актёрскай өттүн этэ да барбаппын. Оҕом барахсан күн аайы ытыыра. «Галя кыайбат, Галя тойуга симик» дииллэрэ. Ону Степанида Ильинична «Суох, Галя эрэ оонньуур» диирэ... Ол оруолунан Галя Москубаттан саҕалаан Японияҕа тиийэ сылдьыбыта. Степанида биhиэхэ барыбытыгар даҕаны ийэбит кэриэтэ киhибит, наhаа элбэххэ үөрэппитэ уонна үөрэтэр. Ол кэннэ биhиги Галькабыныын «Пионовай беседкаҕа» оонньообуппут. Билигин да кини курдук үчүгэй партнеру мин билбэппин. Олох биир киhи курдук үлэлиирбит...

Ооо... оҕобун Галькабын наhаа да таптыыр, ытыктыыр эбиппин... Кинитэ суох тугум эрэ тиийбэт... Дууhам ыалдьар... Өссө да элбэҕи оҥоруохтаах, айыахтаах-тутуохтаах, үлэлиэхтээх киhибит... Саха норуотун киэн туттар артыыската... Кини курдук дьоҥҥо үтүө санаалаах, ис киирбэх, талааннаах, үлэhит, лыах курдук чэпчэки, муударай киhини өссө көрсө иликпин...

Ежедневникпэр, арай, суруйбут эбиппин, «Галька биир да минуhа суох» диэн. Оҕом Галькам, ньирэйим, быдан дьылларга быраhаай... мин сүрэхпэр эн мэлдьи бааргын... Таптыыбын...

Наташа Слепцова

 

Galya6 ba8d4Галя Тихонова, Галя сүрдээх боростуой, олус дириҥ дууһалаах, философ өйдөөх киһи этэ. Тугу саныыргын, тугу эппэккэ сылдьаргын өтө көрөр психолог буолуон сөп дии саныыбын. Ол иһин кини айбыт уобарастара олус итэҕэтиилээхтэр, дьиҥнээхтэр. Наһаа сүрэхтээх этэ, уобараһын бүтүннүү арыйар туһугар үлэлиир да үлэлиир этэ. Төбөтүн иһигэр барытын буһара, толкуйдуу сылдьар киһи. Иккиэн хаста да бииргэ оонньоон турардаахпыт. Партнеру өйдүүр, олуһун билэр, «суорҕаны бэйэтигэр хаһан да таппат», төттөрүтүн бэйэҕэр көмөлөһөр, өрө таһааран көрдөрөр, кини дьиҥнээх улахан профессионал артыыс этэ.

Биһиги Галялыын оҕолонуохпутун олус баҕарар этибит. Ол туһунан элбэхтик кэпсэтэр, ырытыһар этибит. Ийэ буолбут дьолун биһиэхэ сэмээр кэпсиирэ, суруйсар этибит. Кырыйдым диирэ, “бириэмэ эчи түргэнин” диирэ. Ону мин этэрим, “оҕолоннубут дии, билигин бириэмэ хайдах да түргэнник бардын”, ону Галиккам барахсан «чахчы оннук ээ» диэхтиирэ. Киһи итэҕэйбэт, хаарыан киһибит... биһиги куурус бары биир ыал оҕолорун курдукпут. Ыар сүтүк, тапталлаах доҕорбут, дьүөгэбит соһумардык ыксаллык барбытыттан хараастабыт. Төһөлөөх үлэ, оруол, уобарас кинини күүтэр этэй... Кини наһаа үчүгэй ийэ, кэргэн этэ...

Ирина Михайлова

 

Galya7 47000Күндүтүк саныыр баар-суох дьүөгэм, кэллиэгэм, биир дойдулааҕым, эдьиийим кэриэтэ киһим эмискэ суох буолбута, мин олохпор сырдык-ыраас Аанньал курдук киһи сирдьит буолан кэлэн барбытын курдук саныыбын. Олох итэҕэйбэппин, суох буолбутун...

Биһиги Галялыын аан бастаан 2008 с. АГИИКка иккис этээскэ түннүк анныгар билсибиппит, биир үтүө күн сынньалаҥ бириэмэтигэр көрүдүөргэ сырыттахпына, мин бастакы кууруска үөрэнэ киирбиппин истэн, миэхэ тиийэн кэлбитэ: «Эн Табаҕаттан сылдьаҕын дуо? Мин Суола Мооруктан», – диэн билсиһиибитин саҕалаабыта. Онтон ылата уруккуттан билсэр курдук арахсыспат чугас доҕордуулар буолбуппут. Биир тыйаатырга үлэлээн, бииргэ олоро да сылдьыбыт кэмнээх этибит.

Олоҥхо тыйаатырыгар биир испэктээккэ иккиэн сүрүн оруоллаахпыт. Учууталбыт Степанида Борисова туруоруутугар, эдьиийдии балыс удаҕаттар оруолларын оонньообуппут.

Галям олоҕо маннык кылгас, ол эрээри чаҕылхай буолуо дии саныам баара дуо? Кини миигин наар аттыгар илдьэ сылдьара, элбэххэ үөрэтэ сатыыра. Тыйаатыр, киинэ, режиссердар, артыыстар тустарынан кэпсиирэ, олох сыһыанын, эргиирин барытын сэрэйэн да билэрэ, онтон сүбэлиирэ. Ол эрээри, иккиэн санаабытын сааһылаан, тылга көһөрөн тас өттүгэр сатаан таһаарбаппыт, биһиэнэ испитигэр иитиллэ, тууйулла сылдьар буолан ыарахаттары көрсөбүт, ол иһин да иккиэн өйдөһөн сылдьарбыт буолуо, бука. Саҥата да суох өйдөһөрбүт.

Кини оруолларын кыһаллан оҥороро. Өйдөөн көрдөххө, олох синньигэс баҕайы сабынан тигиллибит курдук, сэрэнэн баҕайытык үктэммит курдук, бэйэтэ таҥаска уурбутун-туппутун курдук таҥан оҥорбут буолар. Ону хайа да артыыс сатаан түһэрбэт эбэтэр киниттэн үчүгэйдик ол оруолу оҥорбута билигин суох. Өйө-санаата барыта тыйаатыр, киинэ, оруоллар буолан, ону биһиэхэ кэпсээбэт, кистээн оҥорор, иитэр идэлээх этэ.

Кини оруолга сылдьарын тута сэрэйэҕин, киһи чугаһаабат, тугу да сатаан ыйыппат да буолуор диэри киһини күүстээх көрүүлээх энергиятынан тэйитэн кэбиһэрэ. Олоҥхо тыйаатыра баар буолуон наһаа баҕарара. Бу Итэҕэл тыйаатыра баар буолуохтаах дии саныыбын.

Дьоҥҥо сыһыана эйэҕэһэ, норуотун таптыыра, куһаҕан санаалаах киһини тута сэрэйэрэ уонна “тоҕо итинниктэрий?” диэн наар хомойоро. Оту-маһы барытын харыстыыра, барытын сөбүлүү көрөрө, олоххо туспа көрүүлээҕэ, кыраттан үөрэрэ-хомойоро, интэриэһинэйи оҥороро.

Чаҕылхай, дьонтон ураты киһини, эйигин Галяны, аны көрсүбэппин, ол эрээри өрүү аттыбар баар буолуоҕуҥ. Доҕотторгутун, чугас дьоҥҥут сыһыанын харыстааҥ, наар бииргэ буолуҥ, кэпсэтиҥ, күлүҥ-үөрүҥ! Үчүгэйи эрэ санааҥ, ырыҥалааҥ! Ким да билбэт, бу дойдуга киһи хайдах олоҕу олоро кэлбитин...

Ньургуйаана Маркова

 

Galya8 c35d1Галиш... Галикка... Саха тыйаатырын аччыгый саалатыгар дьарыктанар этибит. Арай биирдэ Галя кэнниттэн дьарыктана кэлбиппин. Мөҕүллэр аҕай этэ, ол эрээри Галя өсөһөн туран син биир толорооччу, ситиһээччи. Ол курдук үөрэхпитин бутэрэн баран, кини Олоҥхо тыйаатырыгар мэҥэ таас хаалларбыт Айгыр удаҕан оруолун ситиһиилээхтик, умнуллубаттык оонньуур. Кини куолаһа, туойар тойуга отой ураты, туспа дорҕоонноох. Ис дууһалаах.
Биэс сыл устата ытаан да ыла-ыла, мөҕүллэн да ыла-ыла, син биир онтон аккаастаммакка дьарыктанан, бу Айгырга диэри үүнэн тахсыбыта. Устудьуоннуу сылдьан сөҕөөччүбүн, “өһөс да кыыс” диэн, мин эбитим буоллар тулуйуом суоҕа этэ дии саныырым. Кини наһаа үлэһит, мэлдьи инники кэккэҕэ баар буолара. «Ромео уонна Джульетта» дипломнай испэктээхпитигэр кини отой балерина кэриэтэ сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри этин-хаанын, ону таһынан ис туругун эрчийэрин сөҕө-махтайа көрөөччүбүн. Онно кини биллибитэ хайдах, туох киһи буолуохтааҕа.
Кини өйүнэн-санаатынан наһаа да күүстээҕэ. Итиччэ нарын-намчы тэтэркэй кыыспыт, кыра кэрдиис кэмҥэ, сүдү улаханы ситистэ. Бу ситиһиигэ 2010 с. улахан олук буолбута. Саха тыйаатырын сыанатыгар Андрей Саввич Борисов «Көмүөл» испэктээги туруорбута. Онно биһиги, саҥа үөрэхпитин бүтэрбит оҕолор, аан бастаан артыыс быһыытынан улахан туруорууга, улахан сыанаҕа тахсыбыппыт. Көрүөххүт этэ, хайдахтаах курдук долгуйбуппутун, аан бастаан ытыс тыаһын истибиппитин. Ол күн кэннэ биһиги иннибитигэр уһун айымньылаах суол күүтэрэ...

Лена Оленова

 

Galya9 7f41f“Биһиги Галишпыт – тыйаатыр биир көмүс далбарай чыычааҕа... этэ” дииргэ киһи тыла тахсымыах курдук. Төһө да өйдөөтөрбүн, биллэрбин, син биир санаабар кини билигин да ханна эрэ күлэ-үөрэ сылдьара буолуо диэн санаа арахпат, өссө да кини чараас мичээрин, күлэн чаҕаарыйарын, ырааһынан чоҕулуччу көрбүт харахтарын ханна эрэ көрсө түһэн көрүөх курдукпун. Кини букатын суох буолбата, өйдүүрбүт-саныырбыт тухары, айан-чочуйан таһаарбыт ис киирбэх чаҕылхай үлэтэ баарын тухары, кини тыыннаах буолуо.

Галишпыт эдэр сааһыгар тыйаатыр да, киинэ да эйгэтигэр биир киһи кыаҕар сүрдээх элбэх улаханы ситистэ уонна соччонон элбэҕи ситиһиэ эбитэ буолуо. Иннигэр туруоруммут сыалын хайаан да тиһэҕэр тиэрдэн тэйэр, хайдахтаах да ыарахантан чаҕыйбакка өсөһөн туран санаммытын силигин ситэрэн тэйэрэ. Санаан көрдөххө, сатаабатаҕа-кыайбатаҕа диэн суоҕа буолуо. Сөҕөбүн ээ, “итиччэ намчы киһи, хантан итинник күүс-күдэх ылара буолла?” диэн. Киһи да, үлэһит да быһыытынан, ис киирбэх оҕолуу үөрүнньэҥэ, боччумнаах дириҥ толкуйа, сахалыы майгыта... Киһи сүрэҕин ортотунан киирэр бэрт сэмэй эйэҕэс киһи – биһиги үөлээннээхпит, үйэҕэ доҕорбут, Галиш. Галиһы биир кылгас ахтыынан дэбигис кэпсээн кэбиһэр кыаллыбат суол...

Байбал Колесов

 

Galya11 d033dГаля... Галиш... Галикка... Оҕо курдук ыраас, чараас, сэмэй, сырдык, уурбут-туппут, чочуйан оҥорбут курдук кэрэ кыыс мин олохпор эрдэттэн баар, уруккуттан билэр киһим курдук. Галиш таспар баар буоллаҕына наар үөрэ-көтө, дьээбэлии сылдьар. Сиртэн-буортан тэйбит курдук, барыбытыттан чыҥха атын, кини куруук тугу эрэ айа-тута, үөрэтэ-ааҕа сылдьар. Талааннаах киһи барытыгар талааннаах дииллэринии, тугу туппута-оҥорбута барыта кэрэ, киһи эрэ ымсыырыах курдук, наһаа үчүгэйдик иистэнэр. Оҕолорго олус истиҥ сыһыаннаах, оҕону наһаа таптыыр. Бэйэтэ да оҕо курдук буолан, оҕолор наһаа сысталлар.
Мин киниттэн наһаа астынабын, хайдах буолуон баҕарар да оннук буолан хаалар. Холобур, наһаа кэрэ омук сириттэн кэлбит даама да курдук буолуон сөп, боп-боростуой, субу ойууртан кэлбит тыа кыыһа да курдук буолуон сөп. Ол курдук, кинини кытта кэпсэтэргэ, алтыһарга олус интэриэһинэй, ханнык баҕарар тиэмэҕэ уопсай тылы булуохха сөп.
Аны оруолларын айара: олох ымпыктаан-чымпыктаан, олус минньигэс, киһи эрэ көрө олоруох курдук оҥорор. Аан бастаан ону «Эрбэхчэй Бэргэн» диэн В.Г. Исаков олоҥхотунан испиктээк туруора сылдьан бэлиэтээбитим, Галя Симэхсин Эмээхсин оруолун толорбута. Онно ис киирбэх, киһи эрэ таптыах курдук эмээхсин этэ.
Оттон «Удаҕан кыргыттар» репетицията буола турдаҕына, сыана кэтэҕинэн киирэ сылдьыбытым, онно оруобуна Галя дүҥүрүн охсо-охсо «һых, һых» дии-дии ойуоккалыыр сыанатыгар түбэһэ түспүтүм, ону көрөн баран хайдах эрэ «дьик» кына түспүтүм, уйулҕам хамсаабыта. Хайдах эрэ киһи тугун эрэ уһугуннарардыы, олох ис иһиттэн оонньуу сылдьар этэ. Бу испэктээккэ «эдьиэй» диэн, «Таптал талыыта» диэн туруорууга «ийээ» диэн хаһыытаатаҕына, көрөөччү бары хараҕын уута кэлэр. Маннык үтүө санаалаах, айылҕаттан аламаҕай, чыҥха атын көрүүлээх Галикканы кытта билсибиппиттэн олус үөрэбин, кини син биир баар, ыраах оҕотун көрө олорор курдук саныыбын...

Василина Баланова

Источник: Кыым

Вернуться назад  

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Афиша

"Туйаарыма Куо" (Китай) в исполнении Пекинского театра опера Куньцю
«Светлоликая Туярыма Куо» пьеса П.А. Ойунского созданная по сюжету олонхо «Нюргун Боотур Стремительный». История...

Поиск