Олонхону матыыптааьын сонун суурээнэ

Олонхону матыыптааьын сонун суурээнэ

Олонхо... Былыргы дьыллар быыстарыттан, урукку дьыллар улазаларыттан уйэлэри унуордаан кэлбит ебугэлэрбит кэрэ бэлэхтэригэр билинни кэм киьитин сыьыана хайдагый?
Тыгыалас тымырбыт устунан суурэр дуо олонхо суду алыбыгар ылларан, хас эмэ куннээх тууну, салгыбакка истэр былыргы саха киьитин кэрэгэ тардыьар сэргэх санаата, уйагас дууьата?
Ей-санаа, олоххо сыьыан, тулалыыр эйгэ туьунан ейдебул тосту уларыйбыт кэмнэригэр аныгы кэм киьитэ олонхону истиэн , былыргы кэм быыьын сэгэтэн, анааран атын эйгэгэ кылгас да кэмнэ баар буола туьуен базарыа дуо? Бу ыйытыыны Саха театрыгар аан бастаан музыка догуьуоллаан "Дьулуруйар Ньургун Боотур" олонхону норуотугар бэлэхтээбит Битээлий Былааьап теьелеех ер кэмнэ санаатыгар иитиэхтээбитэ буолуой?
Ырыа эйгэтигэр уопсай доготтордоох буолан бу тэрээьин буолаары турарын кэтэьэ сылдьарбыт. Дьуегэлэрбинээн мустан Саха театрын боруогун атыллаары сургэбит кетегуллэн тиийбиппит, хомойуох иьин, театр номнуо керееччунэн туолан тоьуйбута. Онно киирээри кэлбит, миэстэ суогуттан эдэриттэн-эмэнигэр тиийэ аймаммыт дьон элбэхтэрин керен теье да бэйэм киирбэккэ хаалларбын того эрэ уоскуйбутум "дьон кэлиэ дуо"- диэн санаа оруна суогуттан дуоьуйбутум, киирэллэрэ хайаан да наадалаагын дакаастыы сатыыр дьону истэн турбахтыы туьэн баран дьиэлээбиппит.

Онтон дьэ ол маппыт кыьыыбын "Саха" СКИК енетунэн бу тэрээьин дууьабар туох санааны хаалларбытын уллэстиэхпин багардым.
Аан бастаан кере туьээт сыана киэргэтиитин, артыыстар танастарын-саптарын, сыанага хайдах быьыылаахтык олорбуттарын идэлэрин толору баьылаабыт дьон санаа хоту, лоп- бааччытык аттаран улэлээбиттэр диэн керен астынным, дьоммунан киэн тутуннум.
Оруоллар толорооччу олонхону хайдах ылынарыттан, уобараьын септеехтук арыйарыттан, айылга хайдах куолаьы бэлэхтээбититтэн тутулуктаахтар. Ол эрэн кылыьахтаах куолас ураты дэгэтигэр, Улуу убайбыт Былатыан Ойуунускай баай тылын сумэтигэр, толорооччулар ис сурэхтэриттэн иэйэн туойар алыптарыгар дьон-сэргэ сайынны енурук куйааска утаппыт киьи кырылыы кыынньар кымыс утагы ыймахтыырыныы истэрин эппинэн -хааммынан ейдеетум, ылынным. Киьи-аймах суду баайынан ааттаммыт айымньы норуотун санаатыттан симэлийэр тугэнигэр, силиьэ быстыбыт тиит мас курдук иинэ хатар дьылгалаах. Ол куттал суох эбит диэн саппагырбыт санаам ыастыйбыт былыттар тыал сайа урэриттэн дьайгаралларын курдук астыбыта учугэйин эриэхсит.
Уердум кэнчээри ыччат Дмитрий Бэстиинэп кэскиллээх суолу тэлбититтэн, эдэрдии эрчимнээх чуор куолаьынан дьонун-сэргэтин уердубутуттэн. Долгуйдум Сабыйа Баай Хотун оруолун иэйэн-куойан толорбут Айталина Мойтохонова тойугун истэммин. Ити иэйэр-куойар энэлгэн тойукка хас эдэр ийэ бэйэтин санаатын истибитэ буолуой?
Астынным идэлээх артыыс буолбатах эрээри айылгатынан ырыага-тойукка айдарыылаах дьон олонхого тардыспыттарыттан.
Музыка алыба, кырыымпа доргооно, хас биирдии тылы, кылыьагы кытта кыттыьан, саас сааьынан нарыланан, айылгалыын силбэьэн, кереечу сурэгэр суккуллан, кустук араас енунэн оонньоон, дьэргэлгэн кыымынан сагыллан, уйулга уоскуйда, налыйда. Тыыннаах эбит Олонхобут, кэскиллээх эбит теруттэрбит сегуеруппэккэ илдьэ кэлбит теленнере, еспетех эбит кердугэннээн умайа сытар уота. Талааннаах кунду киьибит билэрэ, саарбахтаабат этэ: "Ус саха теруезэр, уеруулээх кунугэр мин ырыам ылланыа, мин аатым ааттаныа"- диэн. Саныа этэ дуо, хаарыаннаах киьибит, туунуктээх турмэгэ, хара балыыр абалаах ыар кэмнэригэр хаайтаран сытан, хомолто туустаах харагын уутугар тууйуллан сору-муну керер кэмнэригэр бу курдук айымньым сыаналаныа диэн? Ол иьин кини айымньыларын кыьынны дьыбарга хайа урдугэр тахсан Битээлий Былааьап курдук аагыахха наада, ол иьин сана суурээни кердеен олонхого музыка суруйан догуьуоллуохха наада, ол иьин...
Бу куннэргэ эдэркээн балтыбар ыалдьыттаан аастым. Уонча сыл ого куутэн баран, Айыыьыт мичик гыммытыгар нохтолоох сурэгин анныгар буебэйдээн илдьэ сылдьар оготугар "Дьулуруйар Ньургун Боотуру" эмэ ый ас устата аахпытын кэпсээбитигэр соьуйдум даганы, уердум даганы... Баар эбит, тыыннаах эбит Улуу Олонхобутугар таптал, сугуруйуу. Кэмэ кэлэн уол ого тереен, агыс ыйыттан тардыьан туран, тогус ыйыттан хааман барбытын истэммин "омуннаах олонхобут олоххо эмиэ оруолламмыт дуу" диэн санаан аьардым.
Харыстыагын Олонхобутун, Олонхобут кэскилин кэрэьэлии сылдьар, суурэ-кетер, сана суурээннэри куннэтэ кердуур, олоххо киллэрэр киьибитин, Олонхо тыйаатырын салайааччытын Виталий Гаврильевич Власовы ейуегун, куус-кеме буолуогун! Умнумуогун терут тылбыт кэрэтин, дирин далай чуемпэ курдук тургуйбат баайын, ханнык да сиргэ тиийдэрбит Саха дэтэр урдук аналбытын.

Надежда Максимова, педагогическай улэ ветерана,
РФ уопсай уерэхтээьинин бочуоттаах улэьитэ, 
СЕ уерэгириитин туйгуна,
 СЕ физическэй культурага уонна спортка туйгуна

Вернуться назад  

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Афиша

Премьера спектакля «Дьырыбына Дьырылыатта»
14 15 февраля Театр Олонхо приглашает всех на новую постановку олонхо «Джырыбына Джырылыатта» П.ЯдрихинскогоБэдьээлэ. Спектакль...

Поиск