ОЛОҤХО: ДОРҔООН УОННА ДОҔУҺУОЛ

ОЛОҤХО: ДОРҔООН УОННА ДОҔУҺУОЛ

nb 7a194Олоҥхо саха киһитэ быдан былыргыттан аан дайдыны анаарар ураты тыыныгар, өйүгэр, санаатыгар - мифологиятыгар олоҕуран, омук болкулуорун үгүс көрүҥүн үксүн биир кэлимсэ түмэн илдьэ кэлбит сүдү айымньы буолар. Суруга суох саха омуга өбүгэтин үйэлэргэ муспут барҕа баайын мындыр өйүгэр тутан, биир саанырга түммүтэ. Ол эрээри, олоҥхо тыыннаах эйгэтэ сүүрбэһис үйэ иккис аҥаарыттан мөлтөөн барбыта. Манна олох-дьаһах, идиэйэ сүрүн тосхоло уларыйыыта улахан оруолу ылбыта. Толорор үөрүйэх тыыннаах ситим күүһүнэн бэриллиитэ үрэллибитэ, идэтийбит олоҥхоһут дьон ахсаана лаппа аҕыйаабыта. Ыллыыр, туойар дьоҕурдаах дьон олоҥхоттон сыыйа тэйэн, аналлаах дьарык гыммат буолбута. 2005 сылга олоҥхо ЮНЕСКО анал номинациятын ылыаҕыттан аныгы кэм арҕаһыгар, сүүрбэ биирис үйэ сүүһүгэр иккис тыына киирбитэ. Ол эрээри, урукку курдук аныгы саха киһитэ олоҥхону сатаан истэр дьоҕура уһукта илик диэтэххэ олус сыыспатым буолуо...
Өрөспүүбүлүкэ анал бырагыраама ылынан, үп-харчы көрөн олоҥхо тиллэр тиһигин оҥоро, уһуктар ыллыгын торумнуу сатыыр. Олоҥхо тыйаатыра тэрилиннэ, олоҥхону чинчийии дириҥиир (Гуманитарнай чинчийэр үнүстүүт, Хотугулуу-илиҥҥи бэдэрээссийэлии үнүбэрсиэт Национальнай оскуола үнүстүүтэ), үнүбэрсиэккэ анал үнүстүүт (Олоҥхо үнүстүүтэ) аһылынна. Саха сиригэр "Олоҥхо" ассоциацията тэрилиннэ, олоҥхо ыһыаҕа ыһыллар буолла. Олоҥхону үйэтин тухары үөрэппит, чинчийбит бэрэпиэссэр В.В. Илларионов билигин даҕаны тиһигин быспакка, сылайар, элэйэр диэни билбэккэ, олус бэриниилээхтик туруулаһар, тэрээһиннэри тэрийсэн сүүрэр-көтөр. Саастаах дьон ол тэрээһиннэргэ сылдьар, истэ-билэ сатыыр. Арай эдэр көлүөнэттэн, ыччат, оҕо дьонтон олоҥхону истээччи, олоҥхонон тыыннанааччы, утаппыттыы ылынааччы соччо биллибэт...

Подробнее...
 

Олоҥхо дууһата - муусука

Олоҥхо дууһата - муусука

nb 758a7Ыам ыйа – сандал саас кэлиитэ.
Быйылгы саас саха дьонугар биир кэрэ түгэни бэлэхтээтэ. “Олоҥхо” тыйаатырын дириэхтэрэ, бэйиэт, муусука айааччы Битээлий Былааһап Улуу Ойуунускай үйэлэргэ өлбөөдүйбэт “Дьулуруйар Ньургун боотур” олоҥхотун маҥнайгы ырыатыгар муусука суруйан, уон икки олоҥхоһут, Ньукулай Бөтүрүөп салайар саха оркиэстырын, Ааана Туомускайа-Күөрээкинэ хотуннаах “Кыл Саха” кырыымпаһыттарын, аатырбыт хомусчуттар доҕуһуолларынан Саха тыйаатырыгар “Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхону туруорда.
Улахан сүүгүн-сааҕын, биллэрии суоҕун үрдүнэн, тыйаатыр көрөр саалатын ыы-быччары олорор да, турар да миэстэ суох курдук элбэх киһи кэлбит. Тыйаатыр кыаҕын таһынан көрөөччү кэлэн, уулуссаҕа да хаалан хаалбыт, хомойбут киһи да кэмэ суох.
Олоҥхоһуттар – артыыс буолбатахтар. Журналист Миитэрэй Бэстиинэп, быраас Дьөгүөр Барыыһап олоҥхолуу кэлбиттэрин көрөн бэрт үгүс киһи соһуйда.

Подробнее...
 

“Дьулуруйар Ньургун Боотур” маҥнайгы ырыата ылланна

nb 09267Саха киһитэ күүтэр-кэтэһэр үгэстээх. Ол кэмэ кэллэ эрэ – кинини ким да туппат, туох да мэһэйдэспэт. Ыам ыйын 12 күнүгэр Саха тыйаатырыгар дьон олоҥхо истээри лыык курдук мустан, бэл киирэр аан хатаммытыгар итинник дии санаатым.
Виталий Власов маннык курдук киэҥ хабааннаах, саха астынар гына толкуйдаан таһаарбыта – “Олоҥхо – олоххо” диэн ааттанан, чахчы айымньыттан эрэ ураты, толорууттан эрэ үрдүк, эйгэттэн эрэ истиҥ буолла ээ. Былатыан Ойуунускай “суоһурҕанан олорон, отут суол олоҥхоттон” оҥорон таһаарбыт олоҥхотун маҥнайгы ырыатын биир да тылын көтүппэккэ толордулар! Көрөөччү буоллар олорор сир ордумуна – ханна түбэһиэх олорон истэ, турааччы туран эрэ көрдө-иһиттэ, төннөөччү да өттө аан диэки барыан баҕарбатах киһи майгытынан: “аны да көрдөрөллөр ини” дии-дии төнүннэ. Былыргыны билбит суох эрээри, улахан олоҥхоһут киэһэлэригэр дьон мустуутун син маннык курдук кэпсииллэр дии. Онуоха эбии биһиги Сахабыт тыйаатыра барахсан киччим да санааны сатаан харыстыыр эйгэлээҕэ – ханан да кыараҕас баарын, кыбыллан олоруу санаатын үөскэппэтэ ээ. Ол да гыннар, балаҕан иһин толору тунуйбут кэтэһии-манаһыы, туох эрэ күндүнү, күүтүүлээҕи кэтэһии. Событие саҕаланна!

Подробнее...
 

Күннүк Уурастыырап – сандал саас ырыаһыта

Күннүк Уурастыырап – сандал саас ырыаһыта

ku c6a4fКүннүк Уурастыырап аата, айар үлэтэ сааскы кэми кытта ыкса ситимнээх. Поэт ыам ыйыгар күн сирин кɵрбүтэ. Сааһы, сааскы айылҕаны таптаан хоһуйбута. 20-30- с сыллардааҕы саха поэзиятын «сааскы поэзия» диэн сүрэхтээбиттэрэ. Күннүк Уурастыырап айымньыта бу поэзия биир чыпчаала буолбута. Тулаайах улааппыт уолчаан олох уларыйар кирбиитигэр түбэһэн, үɵрэхтэнэн, тɵрɵɵбүт кыраайын уһуктуутун туойар дьолго тиксибитэ. Уурастыырап туойар сааскы кэмэ – саҥа олох, эдэр саас, уһуктуу бэлиэтэ буолбута.
60-тан тахса сыл устата 500-чэкэ хоһоону айан хаалларбыта, ол иһигэр санаа түһүүлээх айымньыны булар күчүмэҕэй. Ити дьиҥ күүстээх санаалаах, сырдык дууһалаах киһи бэлиэтэ дии саныыбыт. Олоҕун тиһэх кэмэ эмиэ сааскыга түбэспитэ.
Бу түбэһиэх буолбатаҕа буолуо. Дьиҥ чахчы кэрэ киһи буолан, олоххо үчүгэйи, кэрэни таба кɵрɵн, ону туойан-хоһуйан, айар тылын кылааннаабыт, талба талаанын арылыппыт киһи сандал саас салалларын, айылҕа уһуктарын салгыбакка ыллаатаҕа, хоһоонугар холбоотоҕо.

Подробнее...
 

Хакасский героический эпос

ХАКАССКИЙ ГЕРОИЧЕСКИЙ ЭПОС. Героич. сказания хакасов называются «алыпты нымах» или «чалы нымах», т. е. «сказания о воинских подвигах богатырей». Их объем составляет от 1,5 тыс. до 30 тыс. и более стих. строк. Традиц. форма исполнения – горловое пение (хай) в сочетании с речитатив. декламацией под аккомпанемент щипковых народ. инструментов хомыса или чатхана. В процессе многовекового развития героич. сказания обрастали новыми мотивами, сюжетами, о чем свидетельствует их тематич. богатство. Традиционно выделяются ведущие темы: борьба героев с чудовищами, героич. сватовство, семейные конфликты, борьба с набегами. Внутри каждой из них имеются и др. темы, мотивы, идеи, к-рые получают развитие в эпосе. Сюжетно-композиц. линия сказаний основана на поступат. развертывании событий. Сюжет составляют выстроенные в единую цепь осн. традиц. эпич. мотивы. Выпадение звеньев или перестановка мотивов могут изменить хар-р повествования или придать ему новый оттенок. В Х. г. э. выделяются 3 сюжетно-повествоват. типа: о героях 1 поколения, 2 и 3 поколений.

Подробнее...
 


Страница 8 из 73

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Поиск