Ойуунускайга сүгүрүйүү - Битээлий Былааһап дьүрүскэннэрэ

2018 09 12 at 22.27.59 bb810Куту-сүрү куоһуур, санааны ыраастыыр үтүө киэһэ буолла. Улуу убайбыт тыла дуорааннанан хас эмэ хос суолталанан, хаттыгастаах санаалар киирэллэр. Махтал! Махталы ыла тур!
Е.П. Чехордуна

Дьэ, доҕоор, Улуу Ойуунускай айымньыларын ырыаҕа-тойукка тиһэн, дьоҥҥо-норуокка билиһиннэрэн үтүөкэннээх да үлэ харгыстарын туорааҥҥын, туохтан да туллубакка, кимтэн да толлубакка "сүүс сыллаах былаан" буолан туругура туруо! Аар саарга аатырыа турдаҕа! УРУЙ ТУСКУО!
Пантелеймон Петров

Айар илбиһиҥ арахсыбатын! Саҥаттан саҥаны саҥара сырыт!

Подробнее...
 

Сайыҥҥы Сиинэҕэ

dfgdsfg b7f9bБылырыын Бүтүн Арассыыйатааҕы айылҕа харыстабылын уопсастыбатын Саха сиринээҕи уопсастыбаннай тэрилтэтин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Федора Иннокентьевна Афанасьеваны кытта Москваҕа билсэн турабыт. Кини онно тэрилтэтин аатыттан мунньахха кытта кэлбит этэ. Ханнык баҕарар киһи иитийэхтээбит идеятынан умайа сылдьар буоллаҕына кэпсэлэ ол эрэ буоларыныы, Федора Иннокентьевна эмиэ ылсыспыт үлэтин-хамнаһын туһунан ирэ-хоро кэпсээбитэ. Кини СӨ ГБУ “Сиинэ” айылҕа пааркатын базатыгар ыччат экологическай туризмын оскуолатын сайыннарыы туһунан бырайыага Арассыыйа Бэрэсидьиэнин гранын ылбыт буолан, былаана толору.
20 сыллааҕыта Аркадий Алексеев айар бөлөҕүн кытта Сиинэнэн устубуппун истиҥник саныыр буолан, ол ытык сири иккиһин көрүөхпүн баҕаран, “түгэн көһүннэҕинэ, миигин илдьэ бараар” диэбитим. От ыйыгар Федора Иннокентьевна “Сиинэҕэ баран эрэбит, барыс” диэн эрийбитэ. Сиинэ кырылас кумахтаах кыртастарын, чуҥкунуур чуумпуну иһиллиир дьикти айылҕатын, харгылардаах, сэргэх сүүрүктээх, күлүмүрдэс уулаах үрэҕи көрөр баҕа баһаам буолан, саха народнай поэта Семен Данилов “Оо, ол тыаҕа, Улуу тыаҕа, Ол чуумпуга, айылҕаҕа Тиийбит киһи баар ини! Киирбит киһи баар ини!” диэбитинии этиҥнээх ардаҕы, тыалы-кууһу, силбиги аахсыбакка, үтүөкэн дойдуга сүрэхтиин талаһан, айаҥҥа туруммутум.

Подробнее...
 

Ыһыах, алгыс, оһуокай

Самаан сайын сатыылаата, күөххэ үктэннибит, үтүө кэмнэр саҕаланнылар. Былыргы биһиги төрүттэрбит бу кэми үөрэ-көтө көрсер, көрүлүүр-нарылыыр кэмнэрэ. Бэл, саамай былыр Я. Линденау суруйарынан, ыһыах ыйа диэн ааттыыллар эбит. Түөлбэлэринэн, аҕа уустарынан, кэлин бүтүн нэһилиэгинэн, улуустарынан ыһыахтары тэрийэн ыыталлара.
Өксөкүлээх Өлөксөй хомуйан таһааттарбыт өһүн хоһоонноругар “Учан булуута, Дьэргэстэй ыһыаҕа, Омоллоон олоҕо” диэн уос номоҕо баара мээнэҕэ буолбатах. Ыһыаҕы тэрийэн ыыппыт дьоннор ааттара кыбылла сылдьар быһыылаах. Омоллоон саха өбүгэ төрүтэ, Дьэргэстэй диэн ааттаах дьоннор баар буоллахтара.
Онтон сахалар төрүттэрин үөрэтэр кыраайы үөрэтээччи, доцент М.Н. Григорьев дойдутугар Учан диэн ааттаах булчут олоро сылдьыбытын ахтар. Онон бултаан-алтаан, сылгы-сүөһү тэринэн, кымыс оҥостон, астаах-үөллээх ыһыаҕы тэрийбиттэрэ сэрэйиллэр.
Оттон үһүйээннэргэ кэпсэнэринэн, сахаларга маҥнайгы ыһыаҕы тэрийбит, ыһыах тэриллэрин оҥорбут, сиэри-туому, ыһыах алгыһын толорбут киһинэн Эллэй эһэбит буолар. Кинини Г.В. Ксенофонтов мифологияҕа сыһыары тутан, культурнай герой курдук көрөр. Дьэ ол иһин оһуокай тылларыгар «Эллэй эһэбит саҕаттан этиллибит эһиэкэй, Омоҕой баайбыт саҕаттан олохтоммут оһуокай” диэн үгүстүк этэн аһарааччылар. Онон сахалар сайын кэлиитэ ыһыахтыыр үгэстэрэ бэрт былыргыттан олохсуйбуттара. Ол үгэстэрин сэбиэскэй былаас олохтонуор диэри тутуһан кэлбиттэрэ.

Подробнее...
 

Олоҥхо Ассоциацията — Бүлүү бөлөх улуустарга

Elena 2 950x540 26a4b«Олоҥхо Ассоциацията» уопсастыбаннай тэрилтэ салалтатынан өрөспүүбүлүкэ уопсастыбаннаһын, оҕолору, ыччаттары киэҥник түмэ тардан, олоҥхону үйэтитэр, эдэр ыччакка тиэрдэр, тарҕатар үлэ Саха сирин үрдүнэн киэҥ далааһыннаахтык, тиһиктээхтик ыытыллар.

Үлэ саҥа таһымҥа тахсар

2018 сылга көһө сылдьар мунньахтар, олоҥхо тула араас таһымнаах кэпсэтиилэр, Ассоциация филиалларын нөҥүө улуустарга салгыы ыытыллаллар. Миэстэтигэр тиийэн дьону кытта үлэ-хамнас, баар кыһалҕалар тустарынан аһаҕастык кэпсэтии, сүбэ-ама биэрии, көмөнү тэрийии үчүгэй түмүктэри көрдөрөр. Дьон санаата кэлэн, өрө көтөҕүллэн, олоҥхону үйэтитии, ыччакка тиэрдии үлэтэ саҥа таһымҥа тахсар.

Муус устар 9-12 күннэригэр Ф.В.Шишигина салайааччылаах Олоҥхо Ассоциациятын дээлэгээссийэтэ, дьон өйүн-санаатын түмэр, көмөлөһөр сыаллаах-соруктаах, төрүт үгэстэрин тутан олорор Ньурба, Сунтаар, Үөһээ Бүлүү, Бүлүү улуустарыгар Көһө сылдьар мунньах, семинар ыытан уонна култуурунай нэһилиэстибэнэн матырыйаал хомуйан, бэрт таһаарыылаахтык үлэлээн, сыалын-соругун ситиһэн кэллэ.

Подробнее...
 

Олонхо на «Золотой маске»: эпический феминитив

hqdefault db0f2Олонхо якуты привозят на «Золотую маску» уже в третий раз. И, так уж получилось, что в центре всех трех этих постановок – женщина.
В 2001 году главную театральную премию России получил Андрей Борисов за спектакль Саха Театра «Кыыс Дэбилийэ» с великолепной Степанидой Борисовой – своей женой, музой и соратницей – в заглавной роли.

Именно в этом спектакле впервые с большой драматической сцены звучало – и как звучало! - традиционное якутское горловое пение кылыhah в исполнении Степаниды, в те годы больше известной за пределами республики как этно-рок-певица. Если не ошибаюсь, это была вообще первая театральная постановка Олонхо после советской оперы «Ньюргун Боотур». Выбирая из многообразия эпоса сюжет о суровой небесной деве-воительнице из рода айыы, по просьбе людей Срединного мира спускающейся на землю для жестокой битвы с силами зла-абааhы, режиссер сделал ставку на Степаниду, на ее харизму – и не прогадал. «Чудесное горловое пение Степаниды Борисовой, величественной и статной исполнительницы заглавной роли.

Подробнее...
 


Страница 3 из 73

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Поиск